objawy

Ból u pacjenta z otępieniem

Z tego artykułu dowiesz się: Jakie mogą być negatywne skutki nieleczonego bólu u seniora? Jak ocenić ból u osoby z otępieniem? Gdzie szukać profesjonalnej pomocy?

Słowem wstępu

Według Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (IASP), ból to nieprzyjemne doznanie czuciowe i emocjonalne, związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek, któremu towarzyszą różnorodne objawy związane z pobudzeniem układu nerwowego oraz zmiany zachowania. 

W zależności od czasu utrzymywania się, ból możemy podzielić na: 

  • ból ostry, który trwa do trzech miesięcy
  • ból przewlekły, który trwa powyżej trzech miesięcy.

Istnieją też inne podziały bólu, m.in. uwzględniające patomechanizm jego powstania, co ma istotny wpływ na dobór leczenia. W tym miejscu nie będę jednak bardziej rozwijać tego zagadnienia.

Doświadczanie zwłaszcza bólu przewlekłego wiąże się nie tylko z cierpieniem osoby chorej, ale również osób z jej otoczenia. 

PAMIĘTAJ!

Ból przewlekły częściej występuje u osób w wieku podeszłym. Nie jest jednak prawdziwe stwierdzenie, że jest objawem fizjologicznego procesu starzenia. Ból, niezależnie od wieku wymaga diagnostyki i leczenia.

Ból a zaburzenia poznawcze

Dolegliwości bólowe stanowią istotny problem w populacji seniorów. 

Właściwa ocena bólu oraz dobór skutecznych i jednocześnie bezpiecznych metod leczniczych u osób w wieku podeszłym, zwłaszcza chorujących na otępienie stanowi nie lada wyzwanie.

Z uwagi na zaburzone funkcje poznawcze, senior może nie zgłaszać swoich dolegliwości bólowych lub też interpretacja zgłaszanych skarg może być utrudniona. Standardowy wywiad czy skale stosowane w ocenie natężenia bólu u pacjentów z zaawansowanymi zaburzeniami poznawczymi są najczęściej bezużyteczne. 

Ból, szczególnie u osób starszych może przyczyniać się do ich gorszego funkcjonowania, narastania niesprawności, a także wpływać na stan psychiczny. Ból, zarówno ostry jak i przewlekły, zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych powikłań, takich jak: majaczenie, pogorszenie funkcji poznawczych czy zaburzenia ze strony układu krążenia.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że każde NAGŁE pogorszenie funkcjonowania osoby chorującej na demencję najczęściej wynika nie z rozwoju samego otępienia, lecz ma swoją przyczynę somatyczną. Tą przyczyną może być rozwijająca się infekcja, ale też pojawienie się lub narastanie dolegliwości bólowych.

Przykładem może być nagłe pobudzenie w godzinach nocnych, np. płacz, jęki, uporczywe artykułowanie powtarzających się sylab, pogorszenie w zakresie codziennych aktywności, opór wobec czynności pielęgnacyjnych czy też zmiany zachowania – od apatii do agresji.

Jak zatem sprawdzić czy za pogorszenie funkcjonowania osoby z otępieniem odpowiadają dolegliwości bólowe?

W diagnostyce należy opierać się przede wszystkim na obserwacji seniora. Opiekunowie powinni zwracać uwagę na zmiany w aktywności ruchowej, nietypowe ułożenie ciała, przekazy niewerbalne – stękanie, wzdychanie, zmiany zachowania, a także różnego rodzaju grymasy lub zmiany w mimice twarzy.

W celu ułatwienia oceny bólu u osób z zaburzeniami poznawczymi, z utrudnionym kontaktem z otoczeniem stworzono skalę Doloplus 2. Oceny bólu przy pomocy tej skali może dokonać zarówno personel medyczny jak i opiekun osoby z otępieniem.

W skład skali wchodzi 10 pozycji zawartych w 3 kategoriach.

  1. Reakcje somatyczne (aktualne skargi na dolegliwości, przyjmowanie obronnej pozycji ciała, chronienie bolesnego obszaru, wyraz twarzy/mimika, problemy ze snem)
  2. Reakcje psychomotoryczne (codzienna aktywność: mycie się, ubieranie; mobilność)
  3. Reakcje psychosocjalne (komunikacja z otoczeniem, życie społeczne, problemy z zachowaniem)

W pełnej ocenie można uzyskać od 0 do 30 punktów.

Za punkt odcięcia mówiący o występowaniu bólu i uprawniający do leczenia uznano wartości większe lub równe 5 punktom. Warto zaznaczyć, że wszelkie wątpliwości należy interpretować na korzyść pacjenta.

Poniżej skala DOLOPLUS 2. Kliknij, aby powiększyć obraz.

Gdzie szukać profesjonalnej pomocy?

Jeśli podejrzewasz, że stan bliskiej Ci osoby chorującej na otępienie pogorszył się z uwagi na obecność objawów bólowych, pierwszym specjalistą, u którego warto zasięgnąć porady powinien być lekarz rodzinny.  Jeśli zaproponowane postępowanie nie przyniesie zadowalającego efektu, warto zasięgnąć opinii lekarza geriatry lub specjalisty pracującego w poradni leczenia bólu, najczęściej anestezjologa, lekarza medycyny paliatywnej lub neurologa. W wielu dużych miastach istnieją poradnie leczenia bólu realizujące świadczenia w ramach NFZ. Ponadto można skorzystać z porad specjalistów pracujących w placówkach komercyjnych.

Warto zwrócić uwagę na poradnie posiadające certyfikat Polskiego Towarzystwa Badania Bólu. Ich adresy można znaleźć na stronie internetowej Towarzystwa.

Leczenie bólu u seniora powinno być wielodyscyplinarne.

Należy pamiętać, że kompleksowe leczenie bólu to nie tylko farmakoterapia. Współczesna medycyna leczenia bólu obejmuje również techniki interwencyjne (np. blokady, zabiegi neurodestrukcyjne), fizjoterapię, rehabilitację, pomoc psychologa czy terapię poznawczo-behawioralną.

Jeśli spodobał Ci się ten artykuł, zachęć do lektury swoich znajomych. Zapraszam też do zadawania pytań w komentarzach.

Bibliografia

  1. Malec-Milewka M, Woroń J (red.). Kompedium leczenia bólu. Medical Education. Warszawa 2017.
  2. Woroń J, Dobrogowski J, Wordliczek J i wsp. Leczenie bólu w oparciu o drabinę analgetyczną WHO. Medycyna po Dyplomie 2011(20); 8(185): 52-61
  3. Lefebvre-Chapiro S. The DOLOPLUS 2 scale – evaluating pain in the elderly. European Journal Of Palliative Care. 2001;8:191–194.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.