profilaktyka szczepienia

Problem wielkiej wagi – czyli o szczepieniu przeciwko pneumokokom słów kilka.

Z tego artykułu dowiesz się: Czym są pneumokoki? Jakie są grupy ryzyka choroby pneumokokowej u dorosłych oraz jakie działania profilaktyczne należy podjąć, aby nie zachorować?

W czasie pandemii Covid-19, bardziej niż kiedykolwiek, ważna jest ochrona przed chorobami układu oddechowego, takimi jak np. grypa czy pneumokokowe zapalenie płuc, którym można zapobiec poprzez szczepienia.

Pneumokoki – co to takiego?

Pneumokoki (a dokładniej dwoinki zapalenia płuc – Streptococcus pneumoniae) to bakterie będące przyczyną poważnych chorób, w tym zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy sepsy.
Streptococcus pneumoniae jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym bakteryjnego zapalenia płuc u dorosłych. Należy podkreślić, że pneumokokowe zapalenie płuc może być ciężkim powikłaniem wirusowego zapalenia płuc, np. w przebiegu grypy lub covid-19.

Według danych Głównego urzędu Statystycznego (GUS) w 2018 r. w Polsce w populacji w wieku ≥ 65 lat zapalenie płuc było czwartą najczęstszą przyczyną zgonu (ok. 5% wszystkich zgonów), po chorobach, układu krążenia i nowotworach.
Jako klinicysta, mogę potwierdzić tę smutną prawidłowość. Niestety, nawet w obecnych czasach, mimo szerokiego dostępu do antybiotykoterapii, zapalenie płuc, zwłaszcza u osób starszych, z dodatkowymi czynnikami ryzyka wciąż może zakończyć się zgonem. Należy podkreślić, że pneumokoki, coraz częściej stają się oporne na antybiotyki.

Warto też dodać, że czas powrotu do stanu zdrowia sprzed wystąpienia zapalenia płuc może wynosić od kilkunastu dni do nawet 2-3 miesięcy, zwłaszcza u osób starszych, obciążonych chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, choroby serca czy przewlekła obturacyjna choroba płuc, najczęściej stwierdzana u palaczy.
Osobom starszym z wielochorobowością, z uwagi na postępujące z wiekiem wyczerpanie rezerw organizmu, często pomimo wyleczenia infekcji nie udaje się powrócić do stanu funkcjonalnego sprzed wystąpienia choroby.
Jako geriatra muszę posłużyć się w tym miejscu dygresją, skierowaną do członków rodzin oraz opiekunów osób starszych – pamiętajcie Drodzy Czytelnicy, pierwszym objawem zapalenia płuc lub innej infekcji u osoby w wieku podeszłym mogą być zaburzenia świadomości, nie kaszel czy gorączka jak u większości młodych osób.

PAMIĘTAJ!

Jeśli starsza osoba nagle (godziny lub dni) staje się bezradna, zdezorientowana, ma problemy z utrzymaniem uwagi, nagłe pogorszenie pamięci – zawsze należy pilnie skontaktować się z lekarzem i wykluczyć somatyczną przyczynę dolegliwości, m.in. zakażenie.

Jakie są grupy ryzyka choroby pneumokokowej u dorosłych?

  • pacjenci powyżej 50. roku życia,
  • dzieci do lat 2 (u dzieci schemat szczepienia jest inny niż u dorosłych),
  • osoby z przewlekłymi chorobami serca i płuc,
  • osoby z przewlekłą chorobą nerek,
  • pacjenci chorujący na cukrzycę,
  • z zaburzeniami odporności (np. choroba nowotworowa, leczenie immunosupresyjne, stan po przeszczepieniu narządów, zakażenie HIV),
  • osoby palące tytoń (niektóre z badań wskazują, że częstość zachorowań na pneumokokowe zapalenie płuc jest od 3 do 4,4 razy wyższa u osób palących papierosy. Dlatego jeśli jesteś palaczem, jest to kolejny dobry powód do zerwania z tym zgubnym nałogiem.),
  • osoby nadużywające alkoholu.

Wszystkie osoby z wymienionych wyżej grup ryzyka powinny być szczepione przeciwko pneumokokom, o czym więcej za chwilę.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia pneumokokami może dojść poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub nosicielem. Warto wiedzieć, że pneumokoki często kolonizują błonę śluzową nosa i gardła, nie wywołując przy tym żadnych objawów (taki stan nie wymaga leczenia!). Bliski kontakt osoby będącej nosicielem z drugą, z obniżoną odpornością może być powodem objawowego zakażenia. Dlatego tak ważne są szczepienia ochronne.
W państwach, w których powszechnie szczepi się przeciwko pneumokokom dzieci do lat 2, obserwuje się spadek zapadalności na inwazyjną chorobę pneumokokową wśród niezaszczepionej populacji osób powyżej 65 r.ż.

Zasadniczą drogą przenoszenia pneumokoków jest tzw. droga kropelkowa. Zarażamy innych w czasie kaszlu, kichania, śmiechu czy rozmowy przez kropelki śliny i śluzu, które wydostają się wraz ze strumieniem powietrza przez usta i nos.

Profilaktyka

Najskuteczniejszą formą zapobiegania chorobom pneumokokowym są szczepienia.

Obecnie w Polsce (2021 r.) w ramach Programu Szczepień Ochronnych realizowane są obowiązkowe szczepienia ochronne przeciw pneumokokom wśród nowonarodzonych dzieci.

Ponadto zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na rok 2021, szczepienia zaleca się:

  • osobom powyżej 50. roku życia,
  • chorującym na przewlekłą chorobę serca, płuc, przewlekłą chorobę wątroby (w tym marskość), przewlekłą chorobę nerek i zespół nerczycowy,
  • osobom palącym tytoń,
  • osobom nadużywającym alkoholu,
  • osobom z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, implantem ślimakowym,
  • osobom z anatomiczną lub czynnościową asplenią (wrodzony lub nabyty brak śledziony lub ustanie jej funkcji),
  • osobom z zaburzeniami odporności.

Niestety szczepienia zalecane w Programie Szczepień na chwilę obecną nie są objęte ogólnopolską refundacją – są odpłatne dla pacjenta.

Na szczęście w wielu regionach naszego kraju, istnieją programy samorządowe, w ramach których można zaszczepić się bezpłatnie. Samorządy przeznaczają na ten cel określone środki.
Osoby chcące zaszczepić się przeciwko pneumokokom mogą zgłaszać się do wybranych placówek medycznych. O realizację programów samorządowych oraz adresy placówek wykonujących szczepienia możesz zapytać w swojej przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) lub poszukać informacji na ten temat w internecie na stronach samorządów wybranych województw.

Więcej wiarygodnych informacji na temat szczepień p/wko pneumokokom znajdziecie na stronie Państwowego Zakładu Higieny

Jeśli spodobał Ci się ten artykuł, zachęć do lektury swoich znajomych. Zapraszam też do zadawania pytań w komentarzach.

Bibliografia:

  1. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 grudnia 2020 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021. http://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2020/117/akt.pdf
  2. Hryniewicz W, Albrecht P, Radzikowski A (red.). Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Narodowy Instytut Leków, Warszawa 2017.
  3. Główny Urząd Statystyczny. Rocznik Demograficzny 2020. Warszawa 2020.
  4. Hanquet G, Krizova P, Valentiner-Branth P i wsp.; SpIDnet/I-MOVE+ Pneumo Group. Effect of childhood pneumococcal conjugate vaccination on invasive disease in older adults of 10 European countries: implications for adult vaccination. Thorax 2019; 74: 473-482.
  5. Wyrwich KW, Yu H, Sato R, Powers JH. Observational longitudinal study of symptom burden and time for recovery from community-acquired pneumonia reported by older adults surveyed nationwide using the CAP Burden of Illness Questionnaire. Patient Relat Outcome Meas 2015; 6: 215-223.
  6. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/